خواجه نصير الدين الطوسي ( كوشش مصطفى بروجردى )
608
بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى )
آنكه با اراده متعرض آن شوند ، مانند استفاده و انتفاع كسى كه تب دارد ، از باد شمال ، يا انتفاع شخص رنجور و بيمار از مداوا . انواعى كه ويژهء مشوريات بوده و برحسب ظن و اقناعاند ( نه برحسب تحقيق ) دو گونهاند : 1 - آنچه متعلق به امور بزرگ است . 2 - آنچه متعلق به امور جزئى است . مشورياتى كه متعلق به امور بزرگاند عبارتاند از : الف - آنچه متعلق به امور اقتصادى نظير مال ، دخل و خرج است . خطيبى كه مورد مشورت در اين باب قرار مىگيرد بايد بر كيفيت و كميت دخل و خرج آگاه بوده تا بتواند اندازهء لازم را حفظ كند و امورى را كه در مدنيت نفعى ندارند ، نفى نموده ، و اسرافكنندگان را از اين عمل برحذر دارد . چنين خطيبى بايد بر گونههاى مختلف استفاده و انتفاع از آبادانى و زراعت و تجارت و شكوفايى و ركود اقتصادى و شيوههاى مصرف اموال به نحو ضرورى يا غيرضرورى ، آگاهى داشته باشد . ب - مشورت در امور جنگ و صلح . خطيب مشاور در اين امور بزرگ بايد بر علت وقوع جنگ واقف باشد تا ببيند آيا كداميك از اين امور اولويت دارد : پذيرش خطر جنگ ؟ فرونشاندن خشم ؟ آيا غير از جنگ راه ديگرى براى حل بحران وجود دارد يا نه ؟ بعد از آگاهى از علت باعث بر جنگ بايد در اين امور آگاهى داشته باشد : ميزان تعداد نيروهاى طرفين درگير ، ميزان توانايى نيروها در جنگ ، كيفيت ثبات و مقاومت و عزم آنها . نيز آگاهى از هر امرى كه توقع كمكى از آن رفته يا ممكن است و بال و ضررى داشته باشد براى خطيب مشاور در اين امور ضرورى است . علاوهبر اين ، چنين خطيبى بايد از اصناف مسائل مربوط به آمادهسازى لشكر ، اصناف حيلههاى جنگى ، و دفع آنها ، و نيز عواقب پسنديده يا ناپسند هر فعلى و تجربههاى گذشتگان و اهل روزگار خود ، آگاه باشد . ج - مشورت در امور مربوط به محافظت شهر و كشور . خطيبى كه در اين امور مورد مشورت قرار مىگيرد بايد از موقعيت شهرهاى مستقر در مناطق بيابانى ، كوهستانى ، مناطق نزديك به درياها و رودها ، يا دور از آنها ، مناطق سردسير و گرمسير ، آگاه بوده و